IFEF : Internacia Fervojista Esperanto-Federacio

IFEF, Internacia Fervojista Esperanto-Federacio, estis kreita en 1948.
(statuto kaj regularoj de la federacio)
Celo de IFEF estas disvastigi kaj apliki Esperanton en la fervojaj administracioj kaj en la fervojistaj medioj kaj rondoj. (Ekzemple, kelkaj fervojkompanioj uzis Esperanton en siaj internaciaj horar-libroj).

Ja, kiel en ĉiuj medioj, kie oni bezonas komuniki kun nesamlingvanoj (internacia komerco, diplomatiaj aferoj, turismo, ktp.), ankaŭ la fervojoj devas fronti tiun problemon, kiu pli kaj pli senteblas en la nuna epoko, kiam pli ol iam ajn antaŭe kreskas la kvanto de internaciaj kontaktoj, ne nur por vojaĝantoj sed ankaŭ por la fervojistoj mem.

Tra la jarcentoj, multaj solvoj estis provitaj, sed ĝis nun sen plenkontentiga sukceso. Ja ne ĉiuj kapablas paroli ĉiujn lingvojn (kiom da homoj vere sufiĉe bone regas alian lingvon, krom la gepatran ?). Ja malgraŭ grandegaj temp- kaj mon-investadoj de la sinsekvaj registaroj (jam de plurdek jaroj oni instruas lingvojn) la problemo restas. Ja aŭtomata tradukado ankoraŭ havas longan vojon por montri sin efika. Solvoj proponitaj estis multaj sed la komunik-problemo plu restas.
Fronte al tio, uzado de Esperanto montris sin plej efika kaj plej taŭga : lernado multe pli rapida ol iu ajn alia lingvo, neŭtraleco, ktp. Jen koncize, pro kio IFEF celas disvolvigi Esperanton en fervojaj medioj.

IFEF estas membro de FISAIC, Internacia Federacio de la Artaj kaj Intelektaj Fervojistaj Asocioj.
IFEF aliĝis al UEA (Universala Esperanto-Asocio) en 1953.
La devizo de IFEF estas : « La reloj ligas la landojn, Esperanto la popolojn. » ř
IFEF grupigas membrojn en pli ol dudeko da landoj, kaj interalie :
Aŭstrio Belgio Bulgario Ĉeĥio Ĉinio Danio Francio Germanio
Hispanio Hungario Israelo Italio Japanio Kroatio Kubo Nederlando
Norvegio Pollando Rumanio Rusio Slovakio Slovenio Svisio
Se vi havas demandojn pri nia laboro, informojn por ni, aŭ se vi volas aliĝi, bonvolu skribi al ni :
ifefesperanto(ĉe)gmail.com

Afiŝita en ARTICOLI | Etikedigita | Lasi komenton

CARMEL MALLIA “Kavaliro de Sicilio”

Prelego de Carmel Mallia okaze de la premia ceremonio en la kvara eldono de la konkurso ĉe Terme Vigliatore, hotelo: ‘Parco Augusto’, Sicilio, la 18-an de oktobro 2017.

Konkurso de ‘Samideano’: “Poesia da tutti i cieli”/Poezio tra ĉiuj ĉieloj”.
(Noto en Esperanto en la originala prelego): Al la esperantistaj partoprenantoj: bonvolu pardoni min pro la legado de mia prelego en la itala, unue pro la loka etoso kaj due pro la ĉitieaj italoj nekonantaj E-on. Dankon.

Gesinjoroj,
Parolas al vi maltano, maltano iom pli ol juna, permesu al mi diri – ĉi tion mi ĉiam ripetas al kiu telefonas al mi sen koni min – ke mi estas unu el la maljunuloj de Malto. Ne mi kulpas sed la naturo.
Sed mi estas pli ol ĉi tiu. Mi estas esprantisto, kio signifas, ke, kiel ĉiuj esperantistoj, mi faras mian eblon por diskonigi E-on. Kiel eble multaj el vi scias, E-o estas facila lingvo, facila certe sed ĝia autoro, D-ro Zamenhof, enmetis centre de ĝi tion, kion la esperantistoj nomas “la internan ideon”, t.e. ke la lingvo ne estas nur strumento por paroli, por komuniki, sed ankaŭ kaj precipe idealo de paco, de amikeco kaj de frata beleco. Jen la ŝlosilo aŭ pli bone la fundamento de la zamenhofa lingvo.
Por mi E-o ĉiam servis kaj ankoraŭ servas kiel strumento por amikiĝi kun foraj kaj apudaj personoj, por alproksimiĝi al viroj kaj virinoj trans la limoj de la maro, kiu kisas kaj ĉirkaŭas mian insulon. Estas vere, pli ol iam, ke hodiaŭ Malto ne estas plu Malto, sed socie ĝi unuiĝas al la mondo. Kiam turistoj demandas min: “Ĉu vi estas maltano?” mi ne respondas per simpla ‘jes’, sed per aliaj vortoj, kiel ekzemple: ‘Mi naskiĝis en Malto, sed mi estas loĝanto de la mondo.’ Mi kredas, ke mi pravas, ĉu ne?
Ĉar ĉefe stariĝas la fakto, ke antaŭ la lasta mondmilito, la kulturo de Malto estis ĉefe itala, inkluzive en la eklezia etoso. Sed ankaŭ post la milito. Mi ekzemple studis la italan lingvon ĉe la episkopa seminario, kie la itala literaturo estis por mi lingvistika etoso kaj super ĉio amobjekto. Italaj poetoj – krom maltaj kaj anglaj kompreneble – kaj aliaj aŭtoroj ĉirkaŭis min ĉiutage. Ekzemple: Danto, Manzoni, Leopardi, Foscolo, simpatia Pascoli, k.t.p. Por vi certe tre konataj, sed ankaŭ por mi. Do jen fine la beleco de la itala lingvo kaj literaturo.
Ĉitempe mi ankoraŭ verkas, precipe poemojn. Ankaŭ en la itala. Mi ankaŭ tradukas.
Miajn itallingvajn poemojn mi sendis de tempo al tempo al mia amiko kaj esperntisto, la forpasinta Americo Iannacone, kiu forlasis nin antaŭ nelonge en akcidentaj kondiĉoj, en lia dulingva “Il Foglio Volante/La Flugfolio”. Li ĉiam volonte akceptis miajn versojn. Elkorajn dankojn, kara Amerigo.

La jena estas aldono al miaj aliaj verkoj en la malta – ses romanoj kaj aertikoloj en diversaj revuoj, kaj aliaj verkoj en E-o, publikitaj en diversaj Esperanto-revuoj, kiel ekz-e la beletra revuo “Literatura Foiro”. Mi estas ankaŭ membro de la Akademio de Esperanto. Mi deziras ankaŭ mencii ke mi estis prezidanto de la esperanto-societo en Malto dum 55 jaroj.
Sed mi revenu al la itala kulturo. Hodiaŭ por mi la itala lingvo estas la “eta, malnova, mondo” de Fogazzaro. Sed ankaŭ moderna. Ĉu vi scias kion mi kantas kelkfoje matene antaŭ tuŝi la komputilon? Vi konas pli ol mi la kuraĝigajn vortojn de Margherita de Savoia: “Ĉiam antaŭen, Savoia!”. Ĉi tiuj vortoj min instigas fari ion utilan por mi kaj por aliaj, kiom kaj kiam mi povas. Tiuj savojaj vortoj restis ĉiam en mia memoro.
Momenton, ni estas proksimaj al Barcelono. Mi ekspliku, ke mia urbo havas du sanktulojn ĉar ĝi estas dividita en du paroĥojn, dediĉitajn unu al sankta Georgo kaj la alia al sankta Sebastiano; ĉi tiu estas la sankto-protektanto de Barcelono.
Hodiaŭ danke al la kulturaj kaj amikaj ecoj de s-ro ‘Samideano’, aŭ profesoro Giuseppe Campolo, hodiaŭ ni troviĝas ĉi tie eĉ kiel amantoj de la itala kulturo. Ĉi tio kiel korolario de mia esperantisteco kaj de la lia. Precipe ĉar la centro de ĉi tiu renkontiĝo estas la dulingva konkurso de poezio.
Ĉi tiu mia vizito en Sicilio esta la tria. La unua okazis kiam mi partoprenis la kongreson de la Itala Esperantista Asocio en Mazara elallo; la dua de antaŭ du jaroj ĉe Sant’Angelo di Brolo por ricevi la premion de poezio en E-o; la tria estas ĝuste hodiaŭ.
Mi estas kontenta renkontiĝi kun bravuloj kiel vi, tiel havante la okazon viziti lokojn de speciala beleco, sicilia beleco, precipe ĉi tie sub la okuloj de la maro ĉiam juna kaj amikeca.
Fine, dankon, gesinjoroj, por aŭskulti min pacience kaj por la renkontiĝo en ĉi tiu etoso kultura, amika kaj ĝoja.
Amika kaj kamarada brakumo.

Carmel Mallia “Kavaliro de Sicilio” en 2017 – Lia enkonduka prelego

Carmel Mallia – 4.7.’17

./.

Antaŭ ol ricevi la diplomon de “Cavaliere de Sicilia”

Dankon pro la honoro, kiun mi neniam sonĝis akiri. Antaŭ ĉi tiu amika gesto, precipe farita de siciliaj amikoj kaj en esperantista etoso, mi ne trovas la ĝustajn vortojn por rekoni ĉi simpatian geston.
Sed denove mi dankas profesoron Giuseppe Campolo, kies kuraĝo por prepari ĉi tiun luksan kaj grandan renkontiĝon, donas al mi bonvenan elanon por daŭrigi labori favore al kulturo, al poezio kaj super ĉio al E-o.
De la “Manifesto de Esperantista Sicilio”, verkita de la sama Giuseppe Campolo, mi elektis por vi la jenajn vortojn: “La vorto ‘Sicilia’ akiras ĉi tie idealan dimension kaj iĝas simbola aparteneco.” Bonege. En ĉi tiuj vortoj centriĝas tutan tezon, indan je diplomo.
Dankon ankaŭ al la ĝentila sinjoro Barono Donato, Grand Majstro, por la afabla transdono. Mi ne volas forgesi mian filon Mario, kiu volonte postlasis la regadon de sia kolegio por akompani min.
Antaŭ ol fermi, permesu al mi legi akrostikon. Ĉi tia speciala poezia kvalito troviĝas, kiam la versoj komencas per la literoj de la titolo. Ĉi tiu akrostiko titoligas: “Cavaliere” kaj mi proponas ĝin al ĉi tiu rava vespero.

 Akrostiko  de Carmel Mallia

Kavaliro
Kial ĉi rava manifestacio,
Ambrozia spirad’ de Sicilio?
Vastega maro de fratec-kulturo:
Al ĉiu kavalir’ ĉies aŭguro.
Laŭroj fieraj kun vizi-valoro,
Ilustrante l’aklamon de l’honoro,
Rondiras kun l’esper’ brave, obstine,
Orden-merite, esperant-pilgrime.

Finfine nove mi dankas al vi ĉiuj pro ĉi tiu rava vesperfesto.

Carmel Mallia/4.7.’17

Intervjuo ĉe la malta televido pri la “kavalireco” de D-ro Carmel Mallia:

Mallongigo de la intervjuo:
Ĉi tiu intervjuo okazis matene de la 10a oktobro 2017.
La intervjuistino estas s-ino Antonella Vassallo. La intervjuo efektiviĝis en la malta lingvo.
Ŝi demandis s-ron Mallia pri lia ĉeesto en Sicilio.
Mallia respondis, ke post poem-konkurso en la itala kaj en Esperanto, li partoprenis kaj gajnis la unuan premion per poemo en Esperanto. La ceremonion li partoprenis dank’al sia filo Mario, estro de la kolegio “St Albert’s” en la ĉefurbo La Valeto, kaj kiu stiris la aŭton ekde Catania kaj reen.
Post la ceremonio, s-ro “Samideano” aŭ Prof-ro Giuseppe Campolo,demandis al Mallia ĉu li akceptos esti unu el la juĝantoj por la poem-konkurso de la posta jaro. Li akceptis.
La postan jaron ĉe la renkontiĝo en Terme Vigliatore, “Sicilia Esperantista” honorigis lin per “Cavaliere de Sicilia”. Por Malto tio estis io nova. Pluraj maltanoj estis honirigitaj per “kavalerecoj” sed “Kavaliere di Sicilia” estis io nova.
La intervjuistino demandis ankaŭ pri la verkoj de Mallia.
Li menciis siajn maltajn romanojn kaj unu esperant-lingvan krom, inter aliaj originalaj poemaroj, du antologioj de maltaj poetoj, de li tradukitaj el la malta en E-on.
Ŝi demandis pri lia biblia kurso de usona universitato, kiun li entreprenis antaŭ kelkaj jaroj, t.e. kiam Mallia estis jam maljuna. Li respondis, ke la kurso estis dividita en du partojn: la unua ĝis la magistriĝo kun tezo pri Sankta Paŭlo, la dua kun doktora tezo pri la profeto Jesaja.
Ŝi ankaŭ demandis pri lia nova kultura entrepreno, eĉ ĉi tio en lia maljuneco, nome la studado, tute sola, de la germana lingvo. Li respondis, ke li ĉiam deziris studi ĝin sed timis komenci pro ĝia onidira malfaceleco. Sed, respondis li, ĉiu lingvo en la unuaj ŝtupoj de studado starigas problemojn. Tamen li komencis ĝin studi kaj ankoraŭ studas. Li eksplikis, ke tio riĉigas kaj prilumas lian vivon.

Aliaj Kavaliroj de Sicilio:

Perla Martinelli, ĵurnalistino redaktoro de Literatura Foiro

Basilio Caruso, ĵurnalisto kaj eksurbestro de Sant’Angelo di Brolo

Amerigo Iannacone, poeto, verkisto kaj eldonisto

 

 

Afiŝita en ARTICOLI, Autore | Etikedigita , | Lasi komenton

SALONO POR FRENEZULOJ de Giuseppe Campolo

La kredanto ne rajtas pensi, ankaŭ ne povas ŝanĝi unu nuran vorton en la doktrino jam formulita. Male teozofo estas speco de liberkredanto, kiu ne nur rajtas ŝangi vortojn kaj frazojn, sed, kun la seriozeco de veraj ludistoj, li povas senpune ĵeti simbolojn kaj hipotezajn metafizikajn realecojn dure decide, same kiel postulus la inerteco de la bilardopilkoj. Mi vizitadis salonon, en Mesino, kie estis gaje gastigitaj la herezuloj el ĉiu malkonfesio. Vera arkivo de bizaruloj, kies profesioj aspektis maltaŭgaj pri tiaj spekulativadoj. Mirigis doktoro pri komerco, advokato, urba policano, oficiro de financa korpuso, kiu ankaŭ estis hermetika poeto kaj mi lin prijuĝis sadisma pro liaj eldiroj. Tamen kiel estis ravaj tiuj supozaĵoj! Stultaĵoj, kiujn mi ŝatus tute rakonti; sed, se mi tion farus, mi certe perdus iom da kredebleco. Al aŭtoroj oni atribuas ĉiujn malvirtojn de iliaj personoj.
Simpatia frenezulo, diketa mezaĝa teozofo alveninta el Triesto, kie laŭfame estas kovejo plena de ili, subtenis, por ni ĉirkaŭe, kolosajn novaĵojn pri ĉiu branĉo de la sciaro, kiu oni tuŝis. Ja vi davas scii, ke nia gastigantino, adorinda longmembrulino kun hararo bube mallongtondita, estis papilio scivolema pri ĉiu stranĝa floro ĝerminta el homa intelekto. Kaj ŝi estis tiel aminda al ĉiu, al kiu ŝi donis la parolrajton, ke li eĉ mortigus sin, se li ne sukcesus pretigi strangaĵon. Nur la malcedema aroganteco de la urbana policano, kun lia tonda buŝeto, preskaŭ beko, ĝenis min; aŭ verŝajne mi ne sukcesias toleri tian rigardon, kiu estis hereze oblikva, al la dommastrino, kiun ni ĉiuj amis sed kun sinjoreca diskreteco. Male ŝajnis, ke tiu ulo donis al ŝi monpunon per agititaj manoj.
Sed mi nun intecas rakonti al vi pri tiu triestano, kiu ĉeestis kun sia edzino, kiu ankaŭ pendis de liaj lipoj, kvazaŭ ŝi ĉiam intencis donis konfirmon al ĉio, kion li diris. Li estis instruisto pri matematiko kaj parolis same kiel dum leciono. Sed kia leciono! La ministro pri publika istruado ekstrekus lin, se li lin povus aŭskulti. Mia mensa konfuzo devenas de tiu vespero. La plej aĝa filino de nia sinjorino havis tiel precisajn formojn, ke, oni povus diri, ke ili markis la limon inter la ordinareco kaj la escepteco, kaj ŝi sedis ĉe mi, superante pri ĉarmo, laŭ mia opinio, eĉ sian patrinon, kies aŭro atingis min de la dekstra flanko. La seĝoj estis laŭronde proksimaj, sed la mia kaj tiu de la junulino, tute hazarde, tuŝis sin peciproke, kaj ŝia femuro senembarase premis kontraŭ la mia maldekstra, kaj neniam varmeto estis pli rava.
Ankaŭ nun, mi malfacile sukcesas akurate priskribi la opinadojn de tiu profesoro pri la maksimumaj misteroj. La sciencistoj, li diris, postulas esti kredataj, same kiel la pastroj, pri tio, kio estas iliaj fantazioj; kaj la Patrino-Eklezio prave malamas ilin, suspektante ke ili volas starigi, kiel religio, la scienco, en kiu, ĉiu nova profeto estas skismulo.
Li nomiĝis Tindaro, tre stranĝa nomo por teozofo, sed la Kazo, oni scias, amas ironii kaj moki nin. Sidante sur la remburita bela seĝo kun rondaj lignoj, li tenis la dekstran pedon antaŭe kaj la maldekstran malantaŭe, kvacaŭ li estus preta ekkuri la cent metrojn. Li estis admirinda ĵonglisto pri fiksaj aksiomaj. “La lumo,” li diradis, “ne havas konstantan rapidon, male al tio, kion eĉ nun oni kredas”; kaj ĝi estas aserto, kiun mi neniam forgesados. “Ĉar la tempo estas inverse proporcia al rapido, la vojaĝanto, kiu estas rajdanta sur fotono, estas (preskaŭ) senmova en la tempo. Do la lumo, en la spaco, rapide moviĝas kaj, nur iomete en la tempo. Se ĝi povus pli rapide kuri, ĝis haltigi la tempon, ekestus neiiĝo; kaj pripensi tion, ne licas eĉ al scientistoj. Tio estas facile komprenebla: se la steloj haltigus sian movadon, la komenco kaj la fino de la tempo koincidus pro absoluta rapideco de la tempo mem, kiun nur la movo de la materio sukcesas malrapidigi. En la bonfarema universala rotacio, por trairi saman spacon, al la lumo necesas unu sekundo dume al la tero dek kvar mil. Tamen, pro la minimuma kurado, la tero iom malrapidigas la tempon, por ni, permesante al ni kreski kaj ne ĉiuj morti analfabetaj. Sur la malvarmaj kaj malpli rapidaj eksteraj planedoj, ni vivus iomete pli mallonge, sed al ni frostrodormi nenion kostus.”
Kutime ni, patrino kaj filino kaj mi, atendis, ke ĉiuj adiaŭis por komentadi, trinkante ion. Tiun vesperon estis frida teo, kiu kolikojn donis al mi dum la tuta nokto.
Ne mi diros la nomojn de la du virinoj. La knabino min akompanis laŭkutime al la pordo, kie ni haltis iom paroladi. Tiam tre prudenta mi estis kaj mi aŭdace sukcesis nur diri, eĉ kaŝante la aludon, ke la vespero estis agrabla.
Ŝi respondis al mi: “Ludu pri ĝi per via bela fantazio!”. Tiel mi ekkonciis enhavi iom da ĝi.

Afiŝita en ARTICOLI, Autore | Etikedigita , | Lasi komenton

MARSO de Giuseppe Campolo

Oni ne devas multe streĉi por demonstri la sorĉon, kiun efektivigas sur la homaj estaĵoj tio, kio estas pleje negastama por ili. Jam ili mem pruvas ĝin, ĉiamdaŭre laborante por farigi la Teron inkubon, kiu postulos multon da heroeco kaj multnombrajn bruloferojn por daŭrigi la vivadon sur ĝi dum la baldaŭa estonteco. Ja neretenablan ĝojon kaŭzas la novaĵoj pri mediaj katastrofoj, kiuj atingas nin el ĉiuj kontinentoj, kontentigante emon pri la tremplezuro kaj drampasio.
Krome oni alstrebas kolonii tiun veran ekzemplon de teruro, kiun ni nomas ruĝa planedo kaj la babilonanoj Nergal, t. e. morto kaj pesto. Ekde helenoj ĝi estas la dio de la milito, kiu ankaŭ tiele ne estas tro rekomendinda.
Marso estas pli malbona ol Siberio kaj arktaj glacioj pro malvarmo; krome ĝi ne entenas spireblan atmosferon kaj ĉi tio estas strio tro eta por protekti la kolonianojn kontraŭ kosmaj radioj kaj suna vento. Ĝi estas povra planedo nepre sendefenda, ankaŭ pro la neĉeesto de magneta kampo: ĝi eĉ ne havas vivan koron el fermineralo kiel la nia, sed el inerta ŝtono.
Oni aldonu, ke ĝi posedas la duonon de la gravito de nia Tero. “Kiel bele!” dirus via etulo ekkomprenante, ke li povus fari saltojn dumetraltajn, sed baldaŭ li ne plu estus kapabla plenumi tion, ĉar lia korpo adaptiĝus, malfortiĝante. Marso estas infera prizono. Sed eĉ oni sendos tien homojn enmense bone kondiĉitajn, kiuj imagos esti heroaj pioniroj trairantaj sur la limoj de Scienco. Kiom da medaloj!
Marso estas ankaŭ pluramego de minejo. Sekve tien oni enboatigos ministojn kaj teknikistojn, kiuj bezonos laboron, kiuj estos allogataj per mirindaj engaĝpremioj por siaj familioj. Ĉu ĉi tiuj komprenos, ke ili estas vendantaj siajn parencojn kaj ili ne plu ilin vidos? La favorataj familianoj ne volos kompreni tion kaj sukcesos kredi – ne miru – ke iliaj parencoj estos herooj de homaro.
Kaj tamen neniu, nek vi nek mi, estas imuna de la allogo de tiu nekonatlando, kiu kuŝas en revanta movado en la interplaneda spaco. Tiam ni imagas sukcesi ŝanĝi tiun inferon en edeno, starigante arbaregojn, enmetante animalojn, produktante amason da atmosfero. La vegetaranoj urĝas por la produktado de altproteinaj figfolioj, kies latekso povas nutri infanojn kaj el tiu oni povas ekstrakti parmazanon kaj ŝafselaktaĵon en tiaj landoj.
Fabriki aeron estas bona ideo. Sed ĉu la planedo havas sufiĉan mason por sukcesi ĝin teni, kaj ne la aero denove dispeliĝas? Ni pliigos la mason! Ĉu verŝajne ni ne estas kapablaj fari tion? Jen ni, trenantaj asteroidojn, kiuj estas nombraj ĝuste en tiu zono (riĉaj da oro, kiu ja pezigas), kaj kuŝigantaj ilin en la fundon de krateroj. Kiom da laboro por la venontaj jarcentoj!
Kaj rivalaj kolonioj.
Kaj militoj.
Nu finfine la planedo havos mason same kiel Tero; la “Tesla”-j dotos ĝin de necesa magnetismo, per bone direktitaj fulmegoj sur la alportitajn fermineralojn; botanikistoj, el nia antikva ĉiujara herbo, produktos ĉiamdaŭran OGM-planton, kiu kvarfoje ĉiujare alportas orreflektojn sur la glacio, per spikoj tiom grandaj kiom la torĉo pri Libereco, kun unukilogrampezaj grejnoj taŭgaj por celiakiuloj deprunteprenante la fortegan trunkon de alia planto el la graminacfamilio: la bambuo Moso, kiu estas rezista al la malvarmo kaj urinoj de inkontineculoj. Ĉiu grajno de “grenego” (ĉi tiun specifan nomon sugestis esperantistoj ĉe Unesko), tuj kiam estas traborita per la kudrilo de ia maŝino, elirigas farunon el remuelita semolo en ĝustmezuran saketon, kiu aŭtomate estas senaere sigelita laù PLUS-maniero. La projekto estas financata de Rothschild Junior la 13-a; la koncerna laboratorio, konstruita per speciala blankega polistireno, lokiĝas inter nova anfraktoj, kiujn la glacio, fandiĝante, lasis en la antarkta bankizo kaj tiu materialo, same kiel glacio, tre efike reflektas la sunajn radiojn.
Ne ŝajnas, ke la pliigo de la maso de nia najbaro, kiun ni estas pretaj kolonii, pli malpli jarcento, povu havi gravajn reflektiĝojn sur la ekvilibro de la suna sistemo, escepte por la du satelitoj, kies nomoj estas samsignifaj de timo kaj hororo, kiuj estus neripareble altiritaj; kaj do estus bone unue prizorgi malsuprenigi ilin. Sed multaj romantikuloj estas jam kunigantaj subskribojn ĉe Avaaz por unuigi ilin en ununuran lunon, per la puŝo de iu raketo kaj postaj oportuna ŝelkozonoj, kiu iom post iom estos sorigita ĝis la ekvilibro de taŭga orbito, pli malrapida kaj pli ĝuebla. Mi ne diras nur ĝuebla laŭ la estetika vidpunkto kiel arĝenta luno, sed ankaŭ kiel praktika kosmostacio.
Kaj ĉu la akvo ne estas grava problemo? Facilege solvebla! Ĉi tiu altvalora kaj simpla bonaĵo estas farita, oni scias, de hidrogeno kaj oksigeno. Sur marso estas abundo da oksigeno, se oni havas sagacecon forigi el karbondioksido la karbonon, kiu povas ĉiam esti utila. Estas sufiĉe, finfine, porti tien ĉiujn hidrogenajn bombojn, kiujn ni havas ĉi tie; kaj la akvo fluos kristalpura, desinfektita de gama-radioj en la marsaj ĝardenoj.

Afiŝita en ARTICOLI, Autore | Etikedigita | Lasi komenton

REVUO KAJ RADIO

Literatura Foiro

Pola RetRadio

Kulturdomo de Esperanto “Kastelo Greziljono”

Revuo “Kontakto”

Itala Esperantista Junularo

“Revuo Esperanto”

Esperanto-vivo

TEA-BULTENO

Esperantista domo pri kulturo en Razgrad, Bulgario

Tutmonda Esperantista Ĵurnalista Asocio

 

 

Afiŝita en ARTICOLI | Lasi komenton

KIU DIRIS, KE ESPERANTO ESTAS NEŬTRALA? de Renato Corsetti

Certe ne Zamenhof. Aŭskultu lin en la inaŭgura parolado de la dua Universala Kongreso en Ĝenevo en 1906-a:

“Sinjorinoj kaj sinjoroj! Ĉe la malfermo de nia kongreso vi atendas de mi ian parolon; eble vi atendas de mi ion oficialan, ion indiferentan, palan kaj senenhavan, kiel estas ordinare la oficialaj paroloj. Tian parolon mi tamen ne povas doni al vi. Mi ĝenerale ne amas tiajn parolojn, sed precipe nun, en la nuna jaro, tia senkolora oficiala parolo estus granda peko de mia flanko. Mi venas el lando, kie nun multaj milionoj da homoj malfacile batalas por libereco, por la plej elementa homa libereco, por la rajtoj de homo. Pri tio ĉi mi tamen ne parolus al vi; ĉar se kiel privata homo ĉiu el vi eble sekvas kun intereso la malfacilan bataladon en la granda multemiliona lando, tamen kiel Esperantistojn tiu ĉi batalado ne povus vin tuŝi, kaj nia kongreso havas nenion komunan kun aferoj politikaj. Sed krom la batalado pure politika, en la dirita lando estas nun farata io, kio nin kiel Esperantistojn ne povas ne tuŝi: ni vidas en tiu lando kruelan bataladon inter la gentoj. Tie ne homo de unu lando pro politikaj patrolandaj interesoj atakas homojn de alia lando – tie la naturaj filoj de sama lando ĵetas sin kiel kruelaj bestoj kontraŭ la tiel same naturaj filoj de tiu sama lando nur tial, ĉar ili apartenas al alia gento.
Ĉiutage estingiĝis tie multe da homaj vivoj per batalado politika, sed multe pli da homaj vivoj estingiĝas tie ĉiutage per batalado intergenta. Terura estas la stato de aferoj en la multelingva Kaŭkazo, terura estas la stato en la Okcidenta Rusujo. Malbenita, milfoje malbenita estu la intergenta malamo! Kiam mi estis ankoraŭ infano, mi, en la urbo Bielostok, rigardadis kun doloro la reciprokan fremdecon, kiu dividas inter si la naturajn filojn de sama lando kaj sama urbo. Kaj mi revis tiam, ke pasos certa nombro da jaroj, kaj ĉio ŝanĝiĝos kaj boniĝos. Kaj pasis efektive certa nombro da jaroj, kaj anstataŭ miaj belaj sonĝoj mi ekvidis teruran efektivaĵon: en la stratoj de mia malfeliĉa urbo de naskiĝo sovaĝaj homoj kun hakiloj kaj feraj stangoj sin ĵetis kiel plej kruelaj bestoj kontraŭ trankvilaj loĝantoj, kies tuta kulpo konsistis nur en tio, ke ili parolis alian lingvon kaj havis alian gentan religion, ol tiuj ĉi sovaĝuloj. Pro tio oni frakasis la kraniojn, kaj elpikis la okulojn al viroj kaj virinoj, kadukaj maljunuloj kaj senhelpaj infanoj! Mi ne volas rakonti al vi la terurajn detalojn de la bestega Bielostoka buĉado; al vi kiel al Esperantistoj mi volas nur diri, ke terure altaj kaj dikaj estas ankoraŭ la interpopolaj muroj, kontraŭ kiuj ni batalas.
Oni scias, ke ne la Rusa gento estas kulpa en la besta buĉado en Bielostok kaj multaj aliaj urboj, ĉar la Rusa gento neniam estias kruela kaj sangavida; oni scias, ke ne la Tataroj kaj Armenoj estas kulpaj en la konstanta buĉado, ĉar ambaŭ gentoj estas gentoj trankvilaj, ne deziras altrudi al iu sian regadon, kaj la sola, kion ili deziras, estas nur, ke oni lasu ilin trankvile vivi. Oni scias nun tute klare, ke kulpa estas aro da abomenindaj krimuloj, kiuj per diversaj kaj plej malnoblaj rimedoj, per amase dismetataj mensogoj kaj kalumnioj arte kreas teruran malamon inter unuj gentoj kaj aliaj. Sed ĉu la plej grandaj mensogoj kaj kalumnioj povus doni tiajn terurajn fruktojn, se la gentoj sin reciproke bone konus, se inter ili ne starus altaj kaj dikaj muroj, kiuj malpermesas al ili libere komunikiĝadi inter si kaj vidi, ke la membroj de aliaj gentoj estas tute tiaj samaj homoj, kiel la membroj de nia gento, ke ilia literaturo ne predikas iajn terurajn krimojn, sed havas tiun saman etikon kaj tiujn samajn idealojn kiel nia? Rompu, rompu la murojn inter la popoloj, doni al ili la eblon, libere konatiĝi kaj komunikiĝi sur neŭtrala fundamento, kaj nur tiam povos malaperi tiaj bestaĵoj, kiujn ni nun vidas en diversaj lokoj!”

Ne nur Zamenhof, sed ankaŭ Lapenna en pluraj okazoj levis sian voĉon, ekzemple post la dua mondmilito por kondamni la mondmilitintojn, Kaj kio pri Eŭgenio Lanti kaj Edmond Privat?

La mito pri la neŭtraleco de Esperanto estis inventita de dekstruloj, kiuj volis ne malamikiĝi kun faŝismaj registaroj, kaj asertis, ke ni ne interesiĝas pri politiko sed nur pri lingvo, kaj la silenta plimulto esperantista akceptis tion, sed ili, la dekstrulaj esperantistoj, trompis neniun. En Gremanujo oni malpermesis Esperanton kaj la japana polico tute klare komprenis la aferon kaj klarigis ĝin al la japana registaro: Esperantistoj estas kiel akvomelonoj, verdaj ekstere sed ruĝaj interne. La fakto, ke nuntempe ĉiuj registaroj ligitaj al NATO malamike indiferentas al Esperanto diras multo pli pri la militemo de NATO ol pri Esperanto.
Aliflanke la fakto, ke Esperanto kuniras kun ĉiaj progresemaj ideoj ne metas la devon al ĉiu esperantisto esti samtempe pacisto, vegetarano, ateisto, ekologiisto aŭ specisto. Ĉiu rajtas esti progresema siamaniere. Mi konas progresemajn katolikojn kaj tre politike dubindajn ekologiistojn.

Renato Corsetti: kun granda danko al Zamenhof, kiu estas la vera verkinto de ĉi tiu artikoleto.
Afiŝita en ARTICOLI, Autore | Etikedigita | Lasi komenton

SAMIDEANO SIN RAKONTAS

LA LASTA AVENTURO                                          Esperantigis: Enrico Brustolin
Mi apenaŭ rekonas kaj malinkline – la hieraŭajn tempajn markojn, hodiaŭ kaj morgaŭ. Male mi kredas ke ĉiam estas hodiaŭe. Bonvolu tamen ne malhelpi vin: mi promesas al vi ke, tiam kiam mi estos ĉesonta desegni la ĝeneralajn liniojn, zorge kontrolos mian komputilon kaj liveros al vi ankaŭ la datojn; mi bone konscias pri la fakto ke kelkiuj ege ŝatas, mi tamen neniam ĝis funde komprenis la utilecon, kaj precipe la datojn (precipe la naskiĝdaton) ili ĝenas min, min enuigas, eĉ turmentas min. Kaj mi devas aldoni ke eĉ la rolo de la historiisto, pastro de la objektiva realeco, tute ne estas por mi kaj penigas min. Mi esperas ke almenaŭ ĝi montriĝos utila.
Hieraŭ mi konvinkiĝis ke kune kun la plej granda parto de la popolo mi disdividis la aspiron profondan je la socia harmonio, malgraŭ la fakto ke je ĉiu nivelo la konflikto konstateblas ĉe ĉiu nivelo, fakte kaŭzita fare de ĝis nun barbara ordigo de la komunumo.
La malfacilaĵo konsistas en la trovo de la trairo ĉe nordokcidento celante ĉirkaŭiri tiun ĉi kontinenton firmigita de la realeco kiu nin subpremas, kaj kies plena ĉirkaŭnavigacio necesas, en la cerboj ene de kiuj konkretiĝis la konvinko ke la perforto, la trudado, la konkursado kaj la dialektiko de la kontraŭstarantaj fortoj estas neŝanĝebla kaj neformovebla devizo havanta devenstrukturon; kaj ke la idealoj apartenas al la stultuloj, kiuj komprenas nenion, kaj al la neadaptituloj, kiuj laŭŝajne komprenas kiamaniere funkcias la mondo sed ne havas la ilojn utilajn por eniri la arenon.
Cele al ekstrema renversado de la establitaj fantomoj, kaj preskaŭ kunfanditaj, en delikata loko, la cerbo, bezonas neakrigitan kaj malmolan levilon. Afliktita pro la fakto ne trovi similspecaj leviloj kaj apogpunktoj, mi travivis la saman konsternon de la tempo kiam mi sciiĝis pri la obskuraj konsekvencoj de la revolucioj, al kiuj oni atribuas progreskaŭzoj, sin konsolante tiam kiam mi fariĝas senespera.
Povas esti ke mildaj kaj malmolaj leviloj fakte ekzistas grandkvante kaj la malfacileco konsistas en ilia rekono. Mi finfine rekonis Esperanto-n. Fariĝis samideano; kaj ekstartis mia lasta aventuro kaj la jena tempo.

LA RAVA ROMANO                                                  Esperantigis: Renato Corsetti
Pri la ekzisto de Esperanto mi hazarde memoris, kiam mi decidis forte elprovi mian invento-kapablon, ĉar mi proponis al mi mem igi ununuran kaj kunorganizitan romanon malsamoriginaj tekstoj, kiuj fontis el homaj mensoj, kiuj evoluis en kulturaj medioj malsamaj. Mi celis eksperimenti samtempe la disponecon de artistoj, kutime ĵaluzaj pri sia kopi-rajto, krei kune. Necesis lanĉi defion al multlokaj aŭtoroj kaj mi ne sciis kiel fari alimaniere ol per konkuro. Sed kiel disvastigi la konkurs-alvokon en la pluraj mondopartoj? Tiam mi memoris pri Esperanto. Do, mi skribis al la tiama prezidanto de Itala Esperanto-Federacio, Renato Corsetti, kiun mi tute ne konis. Ni renkonitĝis en la restoracieto de la stacidomo de Cassino [kasino], kie ni babilis dum ni manĝis pastaĵon kun fazeoloj, tipan italan kamparan pladon. Li venigis kun si la daŭre kunan Amerigo Iannacone, elstaran esperantiston, eldoniston, multkrean kaj delikategan verkiston kaj poeton, kies kunlaboron libervolan kaj tre specialan mi poste povis ĝui. Dum nia amikeco iĝis profunda ĝis kiam lia laborplena vivo estis forfalcxita en momento pro hazardo en strata transirejo por piedirantoj. Dum unu jaro mi restis strangasenta, sensange. Malrapide, kiel resaniĝanto antaŭ la alveno de printempo, mi restariĝas.
Do al miaj du kunparolantoj plaĉis mia projekto kaj ili deklaris sin pretaj subteni ĝin kaj disvastigi la bezonatan konkurson tra la esperantistaj kanaloj. La tekstoj, kiuj alvenos, estos rapide tradukitaj fare de dekduo da spertaj volontuloj, inkluzive de ili, kiuj krome helpos min pri la korespondado, ĉar mi ankoraŭ ne eklernis la lingvon. La romano, perinta unue en la itala, estis poste tradukita kaj aperigita en Esperanto. Jen la literatur-ŝatantoj, kiuj surprenis la elĉerpan taskon: Enrico Brustolin, Renato Corsetti, Silvia Garnero, Amerigo Iannacone, Gigi Montalbano, Nicola Morandi, Sergio Maria Pisana, Nicolino Rossi, Graziano Ricagno, Silvio e Alessandro Stoppoloni, Luciano Viviani. En esperantista medio, mi konstatis tion tiam kaj mi havas pri tio daŭrajn pruvojn, estas tre vivanta la sindona spirito labori por celo, kiu transiras la gajnon, per oferoj de tempo kaj laboro, kiuj povas resti sennomaj, kaj tio ne gravas. Renato Corsetti neniam ĉesis helpi min en ĉiu momento kaj mi povis koni la forton mensan kaj moralan de pragmatisma homo, kiu rekte iras al sia celo kiel magneta nadlo. Neniam mi renkontis iun similan, heroan strategiiston.
Mi estis trovinta, do, miajn similulojn!
Samideano (amiko pri la sama ideo) kutima sinonimo de esperantisto, estis substantivo, kiu tuj ravis min, tiom ke ĝi decidigis min igi lin la ĉefan rolanton de la romano kaj fine alprenis ĝin kiel artan nomon por subskribi la libron. Mi ekamas ĝin ĉiam pli, kaj mi ŝarĝas ĝin per signifoj kaj donas al ĝi revajn fantaziojn; sed estas sufiĉe rimarkinde, ke daŭre pliaj homoj rekonas min kaj kiel en la romano ame vokas min Sam.
Tio, kio sekvas estas la provoko, poste iĝinta integra parto de la libro, celanta la nekonatajn eblajn aŭtorojn, interne de la konkurso-anonco sub la nomo “Kiu konis senjoron Bosko Nedelkoviĉ?”, kio poste iĝis la titolo de la libro.  (jen la retloko de tiu tempo)

Jam antaŭ multaj jaroj, kiam la tutterateksaĵo ankoraŭ ne superregis, alvenis al mi stranga kaj interesa multobigaĵo; ĝi estis subskribita de iu Bosko Nedelkoviĉ. En ĝi li priskribis ampleksan filozofion pri individua libereco, ekster la tradiciaj skemoj, sed rava pro iu ajn kongrueco al konfuzita, nerezistebla kaj frustraciita sopiro, kiu stamfis en mia juna animo. En ĝi travidiĝis ne ordinara psiĥa kompreno kaj ĝi lanĉis la miraĝon de utopia medio kun profunda kaj reciproka komprenemo inter la estaĵoj.
Certe li ne povis substreki ĉiun vidpunkton pri la civitana vivo en malmultaj paĝoj; kaj, do li lasis kelkajn demandojn. Sekve mi decidis skribi responde al li, por demandi al li ion ajn kaj, mi rememoras, por eldiri kun mia granda intereso kion ĉiu el ni estus devinta pagi per psiĥaj ŝiraĵoj al la sama rajto de la aliuloj eniri tion, kion li indikis kiel substancan reordigon de la subjektiva loko.
La respondo alvenis sufiĉe abrupte. Ne estis rekte Bosko kiu ĝin skribis, sed estis ĵurnalistino kiu opiniis miajn konsiderojn aparte sentoplenaj kaj tial ŝi deziris min koni persone. Mi neniam sukcesis kompreni ĉu Nedelkoviĉ estis gravulo elpensita de Alenjo Onjali por plenumi soci-sciencan esploron, aŭ ĉu, kiel ŝi diris al mi, li estis vera slava sinjoro kiu estis loĝanta dum mallonga tempo en Italujo, kaj kiun ŝi havis la ĝojon ekkoni kaj el kiu ŝi ricevis la kontaktaktadresojn, inter kiuj estis ankaŭ la mia, kaj lian verkaĵojn antaŭ lia foriro.
Kian influon havis sur mia printempa menso kaj sur mia sentmaniero la intimecon kun tia trankvilega sinjorino estas longa, delikata kaj kompleksa rakonto, eĉ se mi ne povas aserti ke temas pri alia rakonto, kiel oni kutimas diri kiam oni volas silenti pri io. Estas intrigo, kiun mi ankoraŭ malplektas en la flustrado, mi ne scias el kiom kaj kiaj planoj de mia konscio.
Mi min demandas ĉu iam Bosko revenis. Ĉu ankoraŭ liaj adeptoj aŭ kleriĝintaj uloj, kiujn li lasis ĉi tie, ankoraŭ kultivas kiel mi nostalgion pri tiu komunumo kiun li opiniis eblan kaj kiu ekster la ununura ekzemplo de la ĵurnalistino, mi en neniu alia homo iam vidis aperi. Kaj mi prefere konstatis, kiel la liberoj de la individuoj ĉiam pli kontrastas kun tiuj de la aliuloj, kaj, do ili estas kontraŭaj al tiuj lanĉitaj fare de Bosko. Verŝajne mi tion kuraĝas opinii, Bosko Nedelkoviĉ estis kaŝnomo elpensita de tiu virino kiu instruis al mi kiamaniere malligi la intimajn streĉitecojn kaj kiu verŝajne estas nun jam perdita por ĉiuj. Aŭ li estis neaŭskultita profeto, kiu, poste, sin turnis al asketa vivo. La malapero de ambaŭ min lasis neŭtrala; kaj ĝi estis kvazaŭa universala deklaro ke, por ni, ĉi tie, ne estas espero. Kaj ĉi tiu estas loko de perforto kaj de defalo, kiel ĉiuj scias. Temas pri pesimismo, kiu distranĉas vivradikojn kaj kontraŭ kiu jen mi ankoraŭ batalanta. Kelkfoje,alveninte ĝis la dubo pri la pasintaj kontroloj, mi reiras frapi ĉe la pordo de Alenjo. Kaj mi ĉiam trovas nekomprenebla la fakton, ke neniu memoras ŝin, kiel al mi estas ne akceptebla la fakto, ke tio donas al mi la saman malesperon.
Mi volus povi diri: Bosko Nedelkoviĉ neniam forlasis nin, aŭ, en la plej malbona okazo, li revenis tien.
Mi volus povi sekvi la spurojn de lia identeco kaj de lia instruado. Se iu el vi estus koninta Bosko-n aŭ Alenjo-n, aŭ estus aŭdinta priparoli ilin, tiu bonvolu ne plu silenti pri tio al mi. Kaj kiu ankoraŭ gardus eĉ ununuran frazon kiu povus esti atribuebla al ili, tiu bonvolu kundividi ĝin kun mi.
samideano@hotmail.it

Multenombraj longaj rakontoj alveni, kaj tio kaŭzis grandan laboron por la tradukistoj. En la fino mi elektis la plej fantaziajn tekstojn. Mi ĉirkaŭteksis kaj enteksti, sen ŝanĝo de la teksto kaj mi permesis al la leganto kompreni (kiam tio ne ĝenis la rakontadon, kaj ĉiam interkonsente kun la verkinto) pro la malsama verkmaniero, kie Samideano tuŝis la tekston.
Kaj mi neniam sukcesos laŭdi la aŭtorojn, kiuj kunlaboris, kaj kun kiuj ankoraŭ hodiaŭ mi kondutas amike. Ĝi estis ĝoja krea enrepreno dum du jaorj. Pezega kaj bela laboro. Rezultis “rava romano” “affascinante romanzo”, kiel skribis la kritikistino Anna Maria Crisafulli Sartori, kiun mi tiam apenaŭ konis, kaj kiu nun ĝuigas min pro sia vamsenta amikeco, ĝis ŝia esto kiel fonda membro de Esperantista Sicilio. “Kiu konis senjoron Bosko Nedelkoviĉ?” disvolvigas herezan realaĵon estan en pluraj mondoj, kies scenarojn psiĥologiajn, fizikajn kaj metafizikajn foje ĝi priskribas.

GEESPERANTISTOJ ESTAS KAVALIROJ          Esprantigis: Gigi Montalbano
Kiel preskaŭ ĉiuj, mi studis en lernejo la anglan kaj francan sed, kiel malmultaj, kun malalta rezulto. Maldotita de bona memoro, mi ne voladis, ke fremdaj vortoj amasiĝis en mia menso, ĝenante bonan regadon je mia patrinlingvo kiu estas kaj muziko kaj danco. Do, estas tiel kiel vi pensas: la kruela sindromo ilusidona kontraŭ kiu nun mi luktas, favore al esperanto, je sukceso kiu povus esti pli bona. Kaj tio mi forkonsumas kiel ĉio mezkvalita.
La internaciaj rilatoj kiujn, krom ĉiu atendo, estigis por mi Chi ha conosciuto Bosco Nedelcovic? / Kiu konis sinioron Bosko Nedelkoviĉ?”, eldonia en la du lingvojn, estis fariĝitaj tiel komplikaj – ĉar mi devis adresiĝi al geamikoj tradukistoj – kaj finfine tiel humiligas, ke mi nepre kapitulaciis: mense mi genuis antaŭ d.ro Zamenhofo kiel iu pilgrimo bizona kaj priplora. Daŭre nun iu flosanta leksiko kirliĝas kaj konfusigas min. La facila lingvo erodas mian sekurecon; estas malfacile plonĝi ene de ĝi kaj ĝin igi penetri miajn penson, personecon kaj konscion; kvankam mi kredis min aventurema, mia egoo timas trasmutacion! Daŭre devigita traduki min mem, timema alfronti konversacion vid al vide, ekster la paperoj kaj sen vortaro. Iu mensa regideco kiu mirigas min kaj min kosternas.
Tial mi komprenas ilin, mi komprenas ĉiuj, kiuj, pro similaj sindromoj, sentas panikon antaŭ la komputilon – ekzemple – aŭ rilate al esperanto mem, kiu devus esti studata prefereble ekde la infanaĝo, lerneje aŭ en la patrinaj brakoj. Ĉar la homaro nepre bezonas ĝin. Por eviti la kulturajn egemoniajn, por ĉesigi la babelon.
La geesperantistoj sin demandas, samkiel mi, kial do, tial evidenta eblo por la popoloj kunfratiĝi, ankoraŭ ne eksplodis kaj disvastiĝis; kial, fine, la milionoj da personoj kiuj malŝparas sian tempon je senutilaj ludoj, kiuj resonigas medi-sociajn alarmojn, kontribuante al la bruegaĉon ĝeneralan, neagecan kaj malkuraĝan, ne sentas kontentemon lernante lingvon kiu konstituas espero por la tuta homaro. Plue, kial la plej kleraj gentoj ne trafas oportunecon plialtigi la moralemon socian, proponante al siaj gefiloj la studon de ĉi tiu lingvo kies geneso estas hiostorio eĉ ĉarma kun radikoj trairantaj la jarmilojn.
Kaj kial la plej inteligentaj homoj ne enviciĝas flanke de tiu kiu klopodas sanigi, kaj ili konsideras elkontentige sin senti profetaj kompreninte, ke la socio disiĝos, la nacioj konfliktos, la fianco malsatigos pli kaj pli la popolojn, la vetera ekvlibro kolapsos kaj miliardoj da homoj mortos. Kial do, la plejparto de la homaro rigardas kiel malamiko aŭ stultulo tiu kiu proponas pacajn solvojn? Eble ĉar ĉi-lasta aŭdacas peti respondecon kaj engaĝiĝon? Ĉu la plej komuna karaktero homa estas do neagemo? Aŭ la gento opinas, ke la nura kompenso al la ago estas momo? Sed tiu ĉi pensmaniero estas tipe servilista! La prilaŭdata nobleco de l’ laboro kuŝas en aktivo neprofitema, filantropia, longcela kaj saĝa. Tial, je miaj okuloj, geesperantistoj estas kavaliroj kiujn mi plidifinis “Kavaliroj de Paco”. Senglave, eĉ eble sen ŝilde.

LA CIVILIZO DE LA POST-IAMO
La sinorganiza kapableco de la esperantistoj estas rimarkinda. Centmiloj, malmultaj aŭ multaj milionoj da individuoj, maleblas tion kontroli, svarmigas ĉiujn angulojn de la planedo per interkonektitaj grupoj, multmembraj aŭ kelkpersonaj, efike agemaj ĝis nekompareblo. Majstroj pri bonegaj interrilatoj, pri afabla sinesprimado, ili atendas en sia hejmsalono aŭ ĉe la kuireja tablo la bonvolemulon, kiu pordofrapas por ricevi la estontan tagiĝon. Ekde cent jaroj ĉi amoplena sukuro eternigas ras-specion altvaloran kaj elteneman, kiu lante kreskas laŭnombre, pro iniciatoj kaj memkonscio. Min kortuŝis la humilo de la famaj kaj grandaj, en lingvo kaj en arto: min ili traktis kiel samklerulon, kvankam mi estis novulo kaj ĉiobezona.
Popolo afabla, iu civilizo de la post-iamo en mondo senscie fordrivanta. Nova danco ĉirkaŭiras la mondon dum kelkaj horoj; dum unu minuto oni anonc-deklaras militon, por kiu milionoj da junuloj estas pretaj morti.
Sed Esperanto – agnoskita propedeutika al lernado de aliaj lingvoj, ĉar miraklo de logika evidento en la parolesprimado, de gramatika simpleco kaj geometria sintaksa konstruo, kiel ankaŭ senkompara didaktika portilo de alta filantropa idealo, akceptita fare de Unesko, kiu ekde jardekoj lanĉas apelaciojn al la Ŝtatoj-Membroj por ke tiuj ĝin enkonduku en lernejojn, – trovas ministeriojn pretaj stimuli al tio la lernejestrojn, ne disponigante tamen la necesajn financajn rimedojn. Neniu zorgas krei la profesiajn instruistojn de tiu ĉi lingvo, krom la esperantistaj asocioj, kiuj ne povos taskigi ilin per instrukatedro ĉe la kursofino.
Ekde lernanto al docento: kiel volontulo mi ekfrapis ĉe la lernejaj pordoj. Plurfoje forpuŝita, mi trovis klason en Santa Teresa di Riva, apogite de la instruistino Maria Catena Miuccio, poste mem esperantistiĝinta; alian klason en Sant’Angelo di Brolo, kie la lernejestrino estis nefavora, sed la bonaj konsiloj de la urbestro, Basilio Caruso, dum kelkaj jaroj disponigis al mi spacon. Dum kvar jaroj mi instruadis en la mezgrada lernejo “Alberto Stagno D’Alcontres”, sentoplene akceptita de la sinjoreca lernejesto Angelo Cavallaro, poste de la estrino lin sukcedinta, Patrizia Italia, kaj favore subtenata de la profesorinoj, kiuj kun mi poste lernis la lingvon, Rosalba Mancuso, Denise Cavallaro kaj Silvana Imbesi. Ĉi lasta iĝis bona instruistno de esperanto. Mi forgesis: mi havis klason ankaŭ en la mezgrada lernejo en Merì dum unu jaro. La infanoj lernas tre rapide: post kvar aŭ kvin lecionoj, ili kapablas traduki senerare per la helpo de la eta radik-vortaro de Vessella kaj Corsetti. Mi kredas esti ekedukinta pli ol 500 lernantojn. Tiom multajn! Sed ege malmultaj por la celo de lingvo komuna por ĉiuj, libera por homaro libera. Kaj antaŭ ĉio, penklopode, mi min demandas, kiom da ili plu kultivos ĉi lingvon: ĝenerale oni adaptiĝas je la medio. Kaj estas la medio, kiu estas ŝanĝenda.

ŜANĜI LA MEDION                                                  Esperantigis: Nicola Morandi
La esperantistoj antaŭenirigas grandanimajn klopodojn por la disvastigado de la universala lingvo kaj la graveda celo, pro kiu ĝi estis kreita: la paco. Oni pritraktas pri plena kultura ŝanĝiĝo, propedeŭtika je nivelo de supera civilizacio.
Se ni meditas pri tio, ĉar milito ŝajnas tiel sensenca kaj inda nur por barbaraj hordoj, surprisas la fakto, ke ĝi ankoraŭ nun ne estis eliminita kaj la ĝenerala kutimo diskuti kaj interkonsenti la decidojn por la komuna bono ne estu preferata. Certe devas esti kialo, kiu iras trans la plej veraj interesoj, ĉar efektive neniu reale ĝuas pri tio. Ni supozas, ke oni atribuu al la necesoj pri efikeco, pri la celoj de la milito, bonfaran kaj nerezigneblan stimulon al progreso, dume la paco estas konsiderata teda kaj retroiriga.
Devas esti, mi diris al mi, eĉ ankoraŭ en sentona kaj diafana hiperuranio, la taŭga vorto, taŭga agado, kiu sukcesu malfermi la sakon, en kiu estas enprizonata kaj subpremata Esperanto, tre forta reĝo de la ventoj. Kiuj kapablaj oreloj sukcesas nun aŭdi ĝian sufokantan kaj melodian susuradon? Mi tuj respondis al mi: verkistoj, poetoj, personoj kutimiĝantaj pripensi kaj krei novajn mensajn realecojn. Kaj jam mi sciis kiamaniere mi povis provoki, inviti, alvoki ilin! Mi fariĝis stariganto de literaturaj premioj.
“Poezio el ĉiuj ĉieloj”.
Kaj jen ĉiukune, en juĝantaro, famaj kleruloj, ne nur esperantistoj, iuj el tiuj konsideritaj tre veraj geniuloj, disponeblaj legi kaj taksi centojn da poeziaĵoj, kiuj alvenas el la tuta Italio kaj ĉiuj kontinentoj. Giuseppe Campolo (sekretario), Renato Corsetti, Anna Maria Crisafulli Sartori (prezidanto), Amerigo Iannacone, Ella Imbalzano Amoroso, Carmel Mallia, Carlo Minnaja, Luigia Oberrauch Madella, Nicolino Rossi, Nicola Ruggiero. La poeziaĵoj verkitaj en Esperanto, por farigi ilin legeblaj por la neesperantistoj membroj, jen ĉi tiu furiozulo, kiu tradukas ilin de tempo al tempo, kiam ili alvenas. La komisaroj ricevas de mi ununuran dokumenton, kiu entenas la poeziaĵojn sennomajn kaj kun numeroj, laŭ du apudaj kolumnoj kun la tektoj en la du lingvoj. La esperantistoj, kiuj estas inter tiuj, povas legi la originalojn en Esperanto, krom mia traduko, aliaj ĉion en la itala. Sistemo kun slipoj, fine flankigeblaj, kapabligas min, kiu sindetenas de la juĝo, sumigi la voĉdonojn kaj fari la klasifikon, el kiu oni obtenas la gajnintojn. Miloj, eble dekoj da miloj, per ĉi tiu konkurso, en Italio, ekscias ion pli multe pri la lingvo internacia aŭ eĉ unuafoje aŭdas pri ĝi; iuj decidas lerni ĝin.
Premiado, dum la unuaj tri jaroj, oktobre, ĉe la komunuma teatro de S-ta Angelo de Brolo; dum la kvara jaro ĉe Terme Vigliatore, en la salono de Aŭgusto Parko, en kies loĝejoj estas gastigitaj la gastoj el Italio kaj eksterlandoj. Precipe la Kavaliroj de Sicilio Perla Martinelli el Hispanio kaj Carmel Mallia el Malto. La rezulto ĉi tie.
Poste okazis la truo: estis forprenita el ni Amerigo. Mi ne scias, ĉu oni povas kompreni mian konfuziĝon, la sencon de la neutileco pri ĉio. Mi ne volas paroli pri tio; mi ne scias, kiu forto devigis min rekomenci.
Okazas ĉiam, ke mi renkontas iun, kiu helpas min, kiam mi estas en malfacilaj situacioj aŭ mi ne havas la sperton por solvi problemon. Kaj nun ĉu la Providenco scias, ke mi devas esti anstataŭata, almenaŭ iomete? Helpata.

ENKETO DE LA SAVANTOJ                               Esperantigis: Luigia Oberrauch
Kiu, pli bone ol la poetoj, povus kompreni la belan forton de la korala peto je paco, pere de la poezia desegno de Esperanto? Tamen eĉ ili ne estos la komponistoj por tia orkestro: ili estas plenkreskuloj, kun ĉiuj devoj, farendaĵoj kaj lacecoj mem de ĉi tiu kondiĉo.
Tiel kiel estas plejparte evitata, de mizeruloj kaj potenculoj, la frateco, la socia justeco, la ampleksa komforto, la kunlaboro, estas forŝovata ankaŭ Esperanto. Ĝi devas do, kiel eble plej rapide, eniri – kaj naŭzas min diri tion, sed mi fidas je la provita modereco kaj saĝo de la lerneja aparato – devige en la lernejojn kiel dua lingvo, ekde de la elementaj lernejoj. Kaj ĉi tiun socian neceson plenkreskuloj povas kompreni: ili, fakte, dum edukado turniĝas al trudordono per maskata amo, kiam ĝi estas la plej rapida kaj efika maniero por akiri rezulton je esenca graveco. Kaj ĉi tie, miaj karuloj, eĉ la kolapso de la klimato ne solviĝos se oni ne konstruas planedan harmonion de koroj kaj mensoj. Ĉu vi ne sentas la urĝecon je tio?
Multe pli da homoj ol la praktikantaj esperantistoj, povas facile rekoni la valoron de ne etna, universala lingvo, agnoskante ĝin en Esperanto, se ili ne devas fari personajn rezignojn. Jen kiel nova kaj pli larĝa identeco de esperantisto estas koncipita: tiu, kiu konscie deziras la alvenon de Esperanto kaj de la paco, kiujn la ideala unuiĝo de popoloj igos deviga. Ho, se ĉi tiu deziro iĝus universala! Esperantista Sicilio sekvas ĉi tiun koncepton, kreante ponton inter la elito de la realaj kaj veraj Esperantistoj kaj ĉiuj tiuj, kiuj malfermiĝas al la esperantista idealo, almenaŭ kun la koro. Ili igos universale ebla, kaj oportuna por tiuj, kiuj serĉas voĉdonadon, la adopton de Esperanto en la lernejoj. Estas multegaj la Asocioj, kiuj adoptas la idealon de paco kaj justeco, kiu estas ankaŭ ene de Esperanto. Se ili, bona parto el ili, rekonus kaj eksplicite asertus la decidan gravecon de la universala lingvo, ili esprimus tian vocativan forton, ke ĝi povus simili al ordono. Oni spertus inviton efikan.

LA PATRONECOJ                                                       Esperantigis: Silvana Imbesi
Ĉu vi rimarkis, ke tiu ĉi nova retejo de “La konkursoj de Samideano” estas sufiĉe malsamaj ol la antaŭa, ne nur laŭ grafika aspekto? Por ekzemplo, ni ne petis iun patronecon. Ĉu ni ne ĝuas pri via fido? Ĉu aŭtoritato devas garantii por ni?

SPERANTISTAJ URBOJ                                           Esperantigis: Silvana Imbesi
Basilio Caruso, urbestro.
Por “Poezio el ĉiuj ĉieloj” li disponis favore al mi la senpagan uzadon de la komunuma teatro. Poste li redaktis la decidon, kiun li proponis al la urba Estraro, kiu ĝin aprobis: Sankt’ Anĝelo de Brolo “Esperantista Urbo”. Librizzi, Castroreale kaj Terme Vigliatore sekvis. Multnombraj aliaj urbestroj el Komunomoj kiun mi kontaktis estis pretaj por tia decido. Konsole, mi trovis klerulojn virinojn kaj virojn, klarmensajn kaj animitajn el amo al siaj landoj. Mi estis kaj ankaŭ nun mi estas konvinkita, ke, en Sicilio kaj aliloke, sufiĉe vasta regiono de Esperantistaj Komunumoj povas allogi la atenton de amaso de scivoluloj el ĉiu loko, kun la sekvo ke la avantaĝ-serĉantoj vekiĝus kaj la gejunuloj trovus praktikan kialon por lerni Esperanton por akcepto. Fakte iuj civitanoj sekvis kurson por lerni la lingvon.
La sindevigo, kiu postulus de mi daŭre pelgrimadi tra la urbetoj inter la montoj Nebrodi – peno, kiun mi tre konis – kaj la konsiderindaj elspezoj por iri kaj reiri por rapida rendevuo kaj ne tujtuje findecida, superis miajn pridisponeblajn rimedojn, kaj financajn kaj fizikajn. Tamen mi ankoraŭ kredas, ke ĝi estus helpa strategio, efika por la fina celo instigi la regantojn enkonduki la internacian lingvon en la lernejojn; pro tio ĝi povus esti ankoraŭ alstrebita en ĉiu urbo de lando, kondice ke estus personoj pretaj aktivi en siaj urboj, profitante de la sperto kiun mi amasigis kaj kiun mi disponigas.


Ĉu vi volas partopreni (almenaŭ idee, senpage) en Esperantista Sicilio?
Bonvolu sendi mesaĝon al:
associazione@siciliaesperantista.com

aŭ al:
samideano@hotmail.it

Ni unuiĝu por Esperanto kaj paco.

 


Samideano

SANT’ANGELO DI BROLO

LIBRIZZI

TERME VIGLIATORE

CASTROREALE

 

Afiŝita en ARTICOLI, Autore | Etikedigita , | Lasi komenton

ANTAŬPAROLO AL “POEZIO EL ĈIUJ ĈIELOJ” kvara eldono

LA VERAJ ELTROVAĴOJ DE LA HOMARO de Giuseppe Campolo

Li sin pretigis por enpaĝigi ĉi tiun libron, kiu estas la kvara rilate al “Poezio el ĉiuj ĉieloj”, la lasta el pluraj centoj eldonitaj de Eldonejo “Edizioni Eva”; ĉiuj zorge rekontrolitaj de li. Multaj titoloj, ankaŭ en Esperanto, de verkistoj italaj kaj fremdaj, pri poezio, rakonta ĝenro kaj esearo. Ĉiuj tekstoj estas bonnivelaj aŭ altnivelaj. Li mem rafinita poeto, zorga rakontisto, subtila eseisto, analizanto pri anomalioj de nia tempo, Amerigo Iannacone. Al li estas dediĉita ĉi tiu verkaro.
Lia subita kaj trofrua forpaso ne nur traŭmatizas amojn kaj ĉesigas liajn artan agon kaj socian engaĝon, sed haltigas la aktivadon de multaj mensoj, trafulmas konsciencojn, detruas entuziasmojn; sento pri neutileco invadas nian mondon. Ĝi renversas la naturan signifon de aferoj, kiujn ni rakontas al ni, reproponas la krizan dilemon pri la eventoj, ĉu ili do kongruas kun la regado de okulta scio aŭ estas frukto de la monstra hazardo de la fatalo. Kaj denove oni rimarkigas la neakcepteblon de la homkondiĉo, esence nehumana. Ĉio abrupte reaperas pravigita de perforto, kiu estas strukture metafizika.
Estas malfacile por ni konformigi nin, sed ni ne mallaŭdos tiujn, kiuj haltis ĉe la grekaj tragediverkistoj aŭ ĉe la atendado de deksep du virgulinoj “houri”, konsiderante nian fragilecon. Malgraŭ ĉio ĉi, emerĝante el senkompata naturo, la homo atingis la gloron elpensinte la justecon, la moralan senton kaj tion, kio nomiĝas universala amo. Nia tempo ne estas humiligita; kaj observante la historion ni konvinkiĝas: la homoj ne sin levis tute kaj konkrete el la barbareco. Ekzempla homa figuro, Amerigo laboradis por plibonigi la mondon. Kiel li, kiel milionoj da homoj, ni amas la poezion kaj, kiel li, ni kredas, ke ĝi havas tre edukan gravecon, ke ĝi markis la aperon de la civilizo, kiun ankoraŭ gvidas kaj iun tagon plenumos. Kaj krome li, en Esperanto, kiu floris en utopaj mensaj kadroj de poezio, rekonis oportunecon por la libereco de la homaro, eblecon por atingi supran nivelon. Pacience li atendadis, ĉiam prilaborante, ke la necesaj psikaj kaj mensaj procezoj aktiviĝu je ĝenerala nivelo.
Antaŭmetante ke ekzistas la vivo, ke la estonto, kiu transcendas nin, malgraŭ ĉio, ne estas indiferenta al ni, la ago devas ankaŭ havi signifon kaj respondi al forta kialo. Antaŭmetante ke la plej amata amiko Amerigo laboradis dum sia vivo ne por mono sed por idealo, tio devas havi pli altan valoron; certe tio ne devas esti konsiderita en la kadro de inerteco, senkuraĝiĝo kaj malzorgemo.
Kiel ni povus eskapi, kiel ne rilatas al ni tio? Geamikoj miaj, ni absolute devas laboradi ankaŭ por li kaj lin anstataŭi, kaj kun iom da lia modesteco. Ĉiukaze ankaŭ ni simbolas la vivon, kiu kontraŭas al la entropio, kiun la amaskomunikiloj favoras kaj iuj potencoj instigas. Kontraŭ la perforto realigita kaj prezentita, la rabado, la prevarikado, ni respondas per la poezio kaj per la postulo de universala paco, kiu estas la plej fajna homa invento. Ĝi havas kosman gravecon, kaj vi povas nomi ĝin ankaŭ fajreron de la dispeciĝinta Superforto, aŭ Dio.

Afiŝita en ARTICOLI, Autore, Senza categoria | Etikedigita , | Lasi komenton

TRADUKO DE TRADUKO? KIAL NE? de Nicola Minnaja – Literatura Foiro 293- junio 2018

UNESKO Kuriero nun aperas ankaŭ en Esperanto; al tio kontribuas proksimume trideko da esperantistoj el diversaj landoj, kiuj tradukas la tekstojn elektitajn de la redakta stabo.

“TRADUKO DE TRADUKO? KIAL NE?” estas  la titolo de artikolo de Zlatoje Martinov, aperinta en n-ro291 de Literatura Foiro, en ĝi estas iuj interesaj rimarkoj, kiujn mi deziras iom ampleksigi per kelkaj ekzemploj, ĉerpitaj de mia propra sperto.
Mi komencu tamen per anekdoto, kiu rekondukas min al miaj gimnaziaj studoj. Ni metu nin en la ĝustan tempan perspektivon. Estas konate, ke la evoluo de kelksj lingvoj komenciĝis per la akcepto de iu modelo, kiun ni ofte nomas klasika: tio okazis por la latina lingvo en la epoko de Aŭgusto, kiu rekonis en la grekaj poemoj la imitindan ŝablonon (kaj Vergilio mortonte petis, ke lia Eneado estu detruita ĉar malsupera kompare kun tiu modelo); la malfrua latina lingvo kaj la moderna germana lingvo naskiĝis per la respektivaj tradukoj de la Biblio. Post jarcentoj, dum kiuj Italio estis malgranda apendico de la Imperio, la nomo Italio reaperis por sendependa regno post la konkero fare de Napoleono (la itala flago estis de li baptita en decembro 1796). En tiu jarcento formiĝis itala kultura elito, kies ĉefa reprezentanto estis la poeto Ugo Foscolo: en 1797 li fondis la Societon Por Publika Instruado, al kiu li prezentis ambician plurvoluman planon de publika instruado; per ĝi estis rekomendita la kono de multaj ĉefverkoj de la tiam tutmonde konata literaturo, inter kiuj brilis la tri klasikaj epopeoj (Iliado, Odiseado, Eneado); en ĝi estis ankaŭ la studo de la latina lingvo, kiun tamen en iu momento li volis anstataŭigi per la franca. Li esperis trovi en Napoleono la plej bonan gvidonton por la nova Italio, sed poste li seniluziiĝis kaj fine mortis en Anglujo.
La unua ministro pri publika instruado de la nove formiĝinta itala regno, Gabrio Casati difinis la programojn validajn por la ŝtataj lernejoj. En 1923 iĝis ministro pri instruado la filozofo Giovanni Gentile, kiu reformis la tutan sistemon, de la elementaj lernejoj ĝis la universitato. Lia programo por la gimnazio (la unuaj kvin jaroj de la klasika liceo) postulis la konon de la supre menciitaj tri epopeoj de la klasika literaturo, pere de itallingvaj tradukoj.
Eneado estis italigita en la 16-a jarcento de Annibale Caro, Odiseado en la 18-a de Ippolito Pindemonte, kaj en la sama 18-a komencis labori pri Iliado Ugo Foscolo mem; sed li estis kaptita de aliaj travivaĵoj en tiu tumulta jarcento, kaj li interrompis la laboron; prenis sur si tiun taskon alia el la plej popularaj tiutempaj poetoj, Vincenzo Monti; sed ekestis problemo: li ne konis la grekan lingvon; ekzistis latinlingvaj versioj, kaj li sin turnis al ili, sed ne povis eviti la mokan epigramon de Ugo Foscolo: ”Jen Monti, la poet’: li kun fiero / tradukis tradukintojn de Homero”. Kaj fakte la unuajn versojn de tiu ” traduko de traduko”mi lernis parkere kun miaj samliceanoj kiam mi estis 12-jara. En ĉi tiu kazo oni povas aserti, ke la fina itala versio estas tute fidinda, ĉar la klasika greka lingvo estis bone konata en la medio de la kleraj korteganoj de imperiestro Aŭgusto, kaj ĝi povis funkcii, laŭ la difino de Zlatoje Martinov, kiel inter-originalo. Cetere la atento de la latinaj tradukintoj, sed ankaŭ de la italaj liceanoj, koncentriĝis precipe pri la dueloj kaj amaj aventuroj. Tion pruvas ankaŭ la fakto, ke la metriko tute ŝanĝiĝis: la grekaj kaj latinaj heksametroj de la tri epopeoj iĝis italaj kvinjamboj, laŭ la modelo de Dante Alighieri; nur en la 20-a jarcento, post la adaptado de la klasika metriko enkondukita de Giosué Carducci, (kiu tamen difinis tiujn versojn barbaraj) la heksametroj reakiris civitanecon en la italaj tradukoj de la klasikaj epopeoj.
Ni venu nun al tute malsama temo, kiu koncernas religiajn tekstojn, La itala Centro de Bibliaj Studoj diskonigas per la reto tradukojn de dimanĉaj homilioj en diversaj lingvoj, kaj unu el tiuj lingvoj estas esperanto. Tie oni renkontas tute alian problemon: la homilio estas komento al ĉerpaĵo el la Biblio; tiu ĉerpaĵo estas jam esperantigita en oficiala misalo, aprobita de tiucela episkopa komisiono en la jaro 1990 (la komisionon prezidis Wladyslaw Miziolek, episkopo en unu el la subdiocezoj de Varsovio; detaloj estas en la broŝuro Esperantaĵoj de Davide Astori) , do en ĉi tiu kazo la interoriginalo estas jam en esperanto . Sed, male al la ekzemplo pri la latina lingvo, ĝi estas netuŝebla, ĉar garantiita de iu ekstera aŭtoritato. Aliflanke ĝia signifo povas esti ne tute klara.
Prave Zlatoje Martinov mencias tiun problemon por la tradukoj de la Biblio: oni povas obĵeti, ke tio venas ne de la de la lingvo de la interoriginalo, sed de la originalo mem, kiel pruvas diskutoj inter teologoj: ekzemple, en la dimanĉa tagmeza beno, kiun la papo dissendas al la tuta kristanaro, li diras latine, el la evangelio de Johano, ke la Vorto (do Jesuo) ekloĝis en ni, sed ĉu tio signifas inter ni aŭ en niaj koroj?: kaj en Patro nia, tradukita de Zamenhof en la Unua libro (do parto de la Fundamento kaj tial netuŝebla, kvankam en alia senco), kion signifas ne konduku nin en tenton?. La dubo pri la interoriginalo malfaciligas la taskon de la fina tradukanto: fakte, li havas antaŭ siaj okuloj la originalon, kaj ankaŭ la netuŝeblan interoriginalon. Sed la Centro por Bibliaj Studoj celas reatentigi pri io, kio eble perdiĝis pro eraraj interpretoj dum la paso de la jarcentoj, kaj la predikinto, kies vortoj estis registritaj dum la prediko mem, povis deklari ke la tradicia interpreto estas erariga: la vera signifo estas ( … ). Mi konfesas (ĉu konfesende?), ke en tia kazo mi, en akordo kun mia kolego en la tradukado, revizias la “netuŝeblan” episkopan interoriginalon de la misalo, tiel ke ĝi kongruu kun la homilio.
El la ekzemploj proponitaj en la artikolo de Zlatoje Martinov mi elektas tradukon, en kiu efektive Esperanto ludis la rolon de interoriginalo: temas pri romano por geknaboj, tradukita el la itala (la pseŭdonimo de la aŭtoro, vivinta en la komenco de la pasinta jarcento, estas Vamba): ĝin esperantigis Umberto Broccatelli, ĝin eldonis en 2009 Edistudio kun la titolo La ĵurnaleto de Joĉjo Tempesto kaj poste ĝin tradukis por la barata merkato Probal Dasgupta; mi opinias, ke nun ĝi estas netrovebla, ĉar ĝi ne plu aperas en la reta katalogo de: Edistudio; ĝi estas citita en la Vikipedia artikolo pri Umberto Broccatelli. Samtempe ĝi ricevis subvencion ĉar estis parto de programo de kultura interŝanĝo, sed mi ne scias ĉu ĝi fakte estis eldonita en Barato, kaj ĉu ĝi estis efektive surmerkatigita (kvankam tio estis kondiĉo por ricevi la subvencion). Jam mi legis eseon de Probal Dasgupta kun klarigoj pri kelkaj solvoj de li elektitaj por tiu esperanta “traduko de traduko”.
Zlatoje Martinov rimarkigas, ke la uzado de esperanto kiel interoriginalo povas esti interesa por verkoj en malmulte konataj lingvoj, kaj ne hazarde en la sama numero de Literatura Foiro aperas recenzo de la lasta libro de serio Oriento-Okcidento, nome Memoraĵoj de kampara knabo de Hosé Neira Vilas. Por kontroli, ĉu ĝi estas aĉetebla en Italio, mi traserĉis la retan katalogon de Amazon, kaj mi konstatis, ke ĝi estas ja aĉetebla, sed nur en la originala galega lingvo, do, laŭ mi, almenaŭ nun ne ekzistas itallingva traduko.
Post tio mi volas tuŝi alian temon, kiu ankoraŭ rilatas esperanton, sed ne kiel “interlingvo”. UNESKO Kuriero nun aperas ankaŭ en Esperanto; al tio kontribuas proksimume trideko da esperantistoj el diversaj landoj, kiuj tradukas la tekstojn elektitajn de la redakta stabo. Tiuj tekstoj estas en la angla kaj en la franca lingvoj, kaj ĉiu tradukonto elektas inter ili laŭ sia prefero, kaj povas revizii la malneton faritan de kolego: la finan superrigardon faras du personoj, unu ruso kaj unu ĉino. La impreso estas, ke ofte temas pri “traduko de traduko”, ĉar la politiko de la Kuriero estas, kuraĝigi la loĝantojn en landoj, kies lingvoj kaj kulturoj estas en la okcidenta mondo taksataj kiel “malfortaj”, por ke ili prezentu mem siajn situaciojn kaj valorigu siajn kulturajn heredaĵojn. Oni povas diri, ke tiu sinteno estas tre simila al tiu de la esperanto-movado, kaj ne estas hazardo, ke estis elektita eldono en nia lingvo! (kion ni ŝuldas al financa subteno de Ĉinio, kaj ankaŭ tio ne estas hazardo). Do, laŭ mi, la franca kaj angla versioj aspektas mem tradukoj: ekzemple, en la pasinta jaro mi tradukis artikolon kiu koncernis Sudan Sudanon; kaj la pritrakto komprenigis, ke ĝin verkis junul(in)o el tiu lando. Mi do supozas, ke la angla teksto, kiun mi elektis por traduko, estis siavice traduko, do interoriginalo, probable preparita de iu bona konanto de la angla lingvo, kiu restis sufiĉe longe en tiu lando, kaj en dubaj kazoj sin helpigis de la vera aŭtoro por esti certa pri bona kompreno de la temo. Sed interesa afero estas, ke la interoriginaloj por UNESKO Kuriero estas du, la angla kaj la franca, kaj ke kunlaboris al la fina rezulto pluraj personoj kun malsamaj kulturoj, malsamaj konoj pri la du lingvoj kaj ankaŭ pri la situacio de la lando de la vera originalo. Mi opinias, ke ni povas aserti, ke la Esperanta versio de UNESKO Courier estas vere internacia, ne nur ĉar ĝia lingvo estas esperanto, ne nur ĉar ekzistas eldonoj ankaŭ en aliaj lingvoj, sed ĉar ĝi naskiĝas en esperanta etoso, kun respekto de ĉiuj kulturoj.
Kaj laste mi tuŝas alian, iom similan, temon, en pli ampleksa panoramo de originaloj kaj interoriginaloj. Mi parolas pri la Esperanta Vikipedio. Kiel konate, la artikoloj de Vikipedio estas kontrolataj de stabo, kiu garantias la fidelecon al la principoj de Vikipedio, nome, ke estas kontroleblaj fontoj de la enhavo de la artikoloj, kaj estas respektataj la aŭtorrajtoj de la prezentita materialo. La artikoloj povas esti originale verkitaj en iu ajn el multaj lingvoj, inter kiuj estas esperanto kaj, se oni volas esperantan tradukon de iu artikolo en alia lingvo, oni povas tion fari mem, aŭ alternative utiligi la la tradukon konsilitan de Vikipedio en la maldekstra kolumno de la artikolo mem; mia impreso estas, post komparo de tekstoj en angla lingvo, itala lingvo kaj esperanto, ke preskaŭ ĉiam tiu konsilita traduko estas aŭtomate farita per programo Vikitrans, se ĝi estas aplikebla al la koncerna lingvoparo (iam mi legis, ke ĝi estas ofte aplikita al la paro de angla al esperanto; tamen mi mem konstatis, ke tio ne estas nepra regulo). El la malgranda statistiko, kiun mi faris per lingvoj de mi konataj, mi dirus, ke tiu traduka programo estas bona. Ĉiu uzanto de Vikipedio povas akiri rajton al “redakto” de artikolo, kaj la historio de la proponitaj redaktoj estas konsultebla. Do, almenaŭ principe, ĉiu Vikipedia lingvo povas, per laboro de tradukanto aŭ per la helpo de aŭtomata tradukado, iĝi lingvo por interoriginalo. Kompreneble, tio ne estus speciala prefera rolo por esperanto; mi povus cinike diri, ke la plej taŭga lingvo por tiu rolo estas la lingvo plej larĝe aplikita por aŭtomata tradukado, kaj tion povas decidi sen homa helpo, kun pli aŭ malpli kontentigaj rezultoj, iu ajn programo por serĉado tra la reto. Tio estus plia kazo, en kiu la teknologiaj progresoj malpliigas la nombron da “inteligentaj” laborpostenoj, en nia kazo da tradukistoj; la tempo, en kiu ni esperantistoj mokis la rezultojn de maŝintradukado, kvankam ankaŭ unu esperantista teamo estis inter la pioniroj de tiu scienco kaj eĉ uzis tiucele siajn konojn pri esperanto, estas malproksimaj. Ĉu tio estus samtempe la fino de Eeperanta Vikipedio?
De pure lingva vidpunkto, oni povus diri, ke jes: la sumo de ĉiuj informoj ekzistantaj en Vikipedio pri iu difinita artikolo povas esti aranĝita kiel iu tuto, legebla en iu ajn Vikipedia lingvo, sed ĉu limiĝas al tio la libera scio, la revo de ĉiuj enciklopediistoj, jarcentojn antaŭ la ekzisto de la reto, kaj proklamata kiel la celo de la esperanta Vikipedio?. Kio estas aparta en ĝi? Ĉiu kunlaboranto alportas al ĉiu ajn enciklopedio, jam per la nura elekto de la informoj disponigotaj al la legontaro, sian kulturon, sian mondpercepton, ankaŭ siajn esperojn. Kion povas alporti la Esperanta komunumo? Du aferojn, strikte ligitajn inter si: la diversajn vidpunktojn de personoj kaj socioj vivintaj kaj vivantaj en malsamaj regionoj; la reciprokan respekton inter tiuj vidpunktoj.
Kaj nun ni lasu Vikipedion, prenitan kiel ekzemplon: la esperanta kulturo, en si mem, estas “traduko de traduko”, kaj estas la (certe ne nur lingva) interoriginalo.

Afiŝita en ARTICOLI, Autore | Etikedigita | Lasi komenton

Akrostiko “Kavaliro” de Carmel Mallia

Kial ĉi rava manifestacio,
Ambrozia spirad’ de Sicilio?
Vastega maro de fratec-kulturo:
Al ĉiu kavalir’ ĉies aŭguro.
Laŭroj fieraj kun vizi-valoro,
Ilustrante l’aklamon de l’honoro,
Rondiras kun l’esper’ brave, obstine,
Orden-merite, esperant-pilgrime.

Carmel Mallia
11.11.’17

Intervjuo de Malta Televizio al “Kavaliro” Carmel Mallia:

Afiŝita en Autore, POEMOJ | Etikedigita , | Lasi komenton